Türkiye: KOSGEB dijital dönüşüm kredisi, VAP ve ISO 50001 kapısı

Türk danışmanların hâlâ andığı KOSGEB programlarından ikisi yürürlükten kaldırıldı. Yürürlükteki dijitalleşme yolu ise hibe bile değil: faizini KOSGEB'in ödediği bir kredi.

Önce şunu düzeltin: artık var olmayan iki program

Türk danışman ve tedarikçi sayfalarında en sık anılan iki KOSGEB programı, KOSGEB tarafından Yürürlükten Kaldırılan Destekler altında arşivlenmiş durumda. 22 Eylül 2026'da okunan aktif destek dizininde ikisi de yok.

• İşletme Geliştirme Destek Programı (İGDP). Bir izleme projesinin üzerine kurulduğu kalemleri taşıyordu: %60 oranla 100.000 TL'ye kadar Model Fabrika katılımı, %100 oranla 20.000 TL'ye kadar Dijital Dönüşüm Danışmanlığı, 80.000 TL'lik verimli motor kalemi. Bunlar programla birlikte gitti.
• KOBİ Teknoyatırım. Hibe artı geri ödemeli kredi, makine ve yazılımda %60, düşük ve orta-düşük teknoloji için 2.000.000 TL, orta-yüksek ve yüksek için 10.000.000 TL. Son kuralları 11 Mayıs 2023. Yürürlükten kaldırıldı.

Bir teklif, 2026 projesi için bu ikisinden birini anıyorsa artık geçersiz bir katalogdan yazılmış demektir. Yürürlükteki yol hibe değil, faiz destekli kredidir; bu da şirket içi onay hattını değiştirir: yatırım bütçesinin yanı sıra hazine tarafından da geçer.

KOBİ Dijital Dönüşüm Destek Programı

Yürürlükteki dijitalleşme enstrümanı budur. KOSGEB, anlaşmalı banka kredisinin faizini geri ödemesiz olarak öder; anapara şirkette kalır. Program sayfasında adı geçen anlaşmalı bankalar TEB, İş Bankası ve Yapı Kredi. Program EBRD kaynaklıdır; 30 Nisan 2024 tarihli lansman duyurusunda 300 milyon EUR olarak belirtilmiştir (kaynağın kendi para birimi). Başvuru formunun revizyon tarihi 11 Mayıs 2026'dır.

• Kim: NACE Kısım C, yalnızca imalat. Mikro işletmeler kapsam dışı. KOBİ vasfı, aktif KOSGEB kaydı ve güncel KOBİ beyannamesi.
• Mali testler: son mali yılda pozitif özkaynak ve son üç yılın en az birinde pozitif faaliyet kârı.
• Neyi finanse eder: makine, teçhizat, yazılım ve donanım. Yalnızca yeni ürünler.
• Tutar: işletme başına 1.000.000 ila 20.000.000 TL kredi; vade 36 aya kadar, isteğe bağlı 6 ay ödemesiz dönem; program süresi 24 ay.
• Kapsam dışı faaliyetler EBRD'nin Unsuitable Sectors and Activities listesine uyar.

Model Fabrika: hem kanal hem kapı bekçisi

Yaygın olarak Model Fabrika denen Yetkinlik ve Dijital Dönüşüm Merkezleri, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından odalarla birlikte işletiliyor. Bakan Mehmet Fatih Kacır'ın 28 Temmuz 2026'da haberleştirilen açıklamasına göre on ikisi faaliyette ve 2027 sonuna kadar 16 hedefleniyor. Bu bir basın aktarımıdır; Bakanlığın kendi sayfasına erişilemedi.

Ankara merkezinin kendi sitesindeki hizmetler arasında Öğren & Dönüş (canlı bir hatta öğrenme, ardından koçlukla kendi tesisinizde uygulama), YODA yalın olgunluk değerlendirmesi ve yol haritası ile pilot uygulamalar içeren olgunluk değerlendirmesi DDX+ yer alıyor. Site, OEE'den ya da saha veri toplamadan adıyla söz etmiyor.

DDX'i TÜSSİDE yürütür ve DDX, KOSGEB kredisi için kabul edilen iki modelden biridir. Model fabrikalar hem talep kanalı hem de kapıdır.

VAP: %30, 15.000.000 TL tavanla ve koşullu

Verimlilik Artırıcı Proje (VAP), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın enerji verimliliği projeleri için açtığı hattır. Yönetmeliğin 16. maddesi bunu açıkça belirler: projeler maliyetin en fazla %30'u oranında ve 15.000.000 TL'yi aşmamak üzere desteklenir. Ayrı bir hat, enerji veya karbon yoğunluğunu ya da özgül enerji tüketimini azaltan başvuru sahiplerini o yılki enerji harcamasının en fazla %30'u oranında ve 10.000.000 TL'yi aşmamak üzere destekler.

• Başvuru sahibi EVDES'e kayıtlı olmalı, 9. madde uyarınca atanmış bir enerji yöneticisi bulundurmalı, 32. maddedeki bilgi verme yükümlülüğünü yerine getirmeli ve TS EN ISO 50001 belgesine sahip olmalıdır.
• Oran KDV hariç uygulanır. Yıllık üst sınır olan Azami Destek Miktarı, 15.000.000 TL'lik yasal tavan içinde her yılın çağrısında belirlenir.
• Sabit bir yıllık başvuru dönemi yoktur. 6. madde, Başkanlığın hiç başvuru almamasına ya da yılda bir veya birkaç dönemde yahut sürekli almasına imkân tanır.
• Sanayi Bakanlığı'nın destek portalı, sanayi ve enerji sektörü başvuru sahipleri için proje başına asgari 150 kW anlık tasarruf, diğerleri için 50 kW belirtiyor; Usul ve Esaslar eşiği her çağrıya bırakıyor.

1.000 TEP üzerindeki ISO 50001 yükümlülüğü asıl kancadır

Türkiye'nin enerji yönetimi yükümlülüğü çoğu AB muadilinden daha düşük bir eşikte devreye girer ve enerji yöneticisi yükümlülüğüyle aynı eşiği paylaşır.

Verimlilik Yönetmeliği, 22 Eylül 2026'da okunan birleştirilmiş metin; son değişiklik RG-21/9/2024-32669.

Madde 8(2), belgelendirmenin TÜRKAK tarafından akredite edilmiş kuruluşlar aracılığıyla yapılmasını şart koşar. Birçok AB ülkesindeki gibi ayrı ve daha yüksek bir enerji yönetim sistemi eşiği yoktur: yılda 1.000 TEP'i aşan bir sanayi işletmesi hem belgeli bir enerji yöneticisi hem de bir TS EN ISO 50001 belgesi borçludur. TEP başına standart 11.630 kWh ile bu kabaca yılda 11,63 GWh eder; yani dev değil, orta ölçekli bir tesis. Çevrim bize aittir; Yönetmelik yalnızca TEP kullanır.

Yükümlülük ile para birbirine kaynaklanmıştır. VAP, belgeyi ve atanmış enerji yöneticisini şart koşar; dolayısıyla eşiği aşan ve uyumlu olmayan bir tesis %30 ve 15.000.000 TL'lik destek için başvuramaz. Uyumlu bir tesiste ise alt sayaçlı, makine düzeyinde veri gerektiren bir EnPI ve temel çizgi yapısı vardır: aylık elektrik faturaları çıktıya göre normalize edilemez; makine düzeyindeki veri edilebilir.

TÜBİTAK 1501 ve 1507 teknoloji satın almayı değil geliştirmeyi destekler

Yaygın ve pahalı bir karışıklık. 1501 ve 1507, hazır bir sistemin satın alınmasını değil, bir ürün ya da süreç teknolojisinin geliştirilmesini destekler. Kendi yetkinliğini kuran bir üreticiye ya da bir platformun üzerinde geliştirme yapan yerel bir entegratöre uyarlar.

• 1501 Sanayi Ar-Ge: desteklenen ilk beş projede %75, altıncıdan itibaren %60; TÜBİTAK katkısı proje başına 20.000.000 TL'ye kadar; 24 ay, 36 aya uzatılabilir. 2026-2 çağrısı PRODİS üzerinden 26 Ekim 2026'da kapanır, ön kayıt 22 Ekim.
• 2026-2 çağrı metni 1501 başvurularını KOBİ'lerle sınırlar; oysa 1501 uzun süredir büyük firma programı olarak konumlanmıştır. İtibarı değil, çağrı metnini esas alın.
• 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç: yalnızca KOBİ, yalnızca sermaye şirketleri. %75, proje bütçesi 3.000.000 TL'ye kadar, 18 aya kadar. Bu üç rakam program sayfasından gelmektedir, 2026 çağrı metninden değil. 2026-2 başvuruları 9-11 Kasım 2026.
• 1501 ve 1507 toplamında, çağrı dönemi başına kuruluş başına en fazla iki öneri.

Türkiye'deki yollar yan yana

Kaynaklar: KOSGEB program sayfaları, mevzuat.gov.tr üzerindeki Verimlilik Yönetmeliği ve TÜBİTAK çağrı dokümanları; tarihleri durum kutusunda. Yayımlandığı gibi TL, EUR çevrimi yok.

Bu referans siteler, üretim izleme ve OEE yazılımı satan TEEPTRAK SAS tarafından yayımlanmaktadır. Bu bir ticari çıkardır ve bir kez belirtilmiştir. Sorunlu tek bir hattı olan bir Türk tesisinin, o hatta neyin ters gittiğini anlamak için bir platforma ihtiyacı yoktur; bir aylık kodlanmış duruş kaydı ve bir alt sayaç bunun çoğunu söyler ve gerisini yerel bir entegratör her tedarikçiden daha ucuza verebilir.

• Batı Avrupa programlarının tümü karşılaştırmalı
• İskandinavya: Energiatuki, Erhvervspuljen ve İsveç'teki boşluk
• İtalya: Transizione 5.0 kapandı, Sabatini kapanmadı
• Hibe veya vergi kredisi sonrası net maliyet

Sorular

KOSGEB dijital dönüşüm desteği bir hibe mi?

Hayır. Faizini KOSGEB'in geri ödemesiz olarak ödediği, 1.000.000 ila 20.000.000 TL tutarında bir anlaşmalı banka kredisidir. Anaparayı şirket geri öder; vade en fazla 36 ay, isteğe bağlı 6 ay ödemesiz dönemle birlikte.

DDX veya SIRI raporu nedir, isteğe bağlı mı?

Bir dijital dönüşüm olgunluk değerlendirmesidir ve finansmandan önce zorunludur. Başvuru formu iki modelden birini şart koşar: TÜSSİDE'nin DDX'i veya MEXT'in SIRI'si. Yetkili değerlendirici olarak İHKİB de adı geçenler arasındadır. Değerlendirme, kredinin finanse ettiği yol haritasını üretir.

Hangi Türk fabrikaları ISO 50001 belgesi bulundurmak zorunda?

Verimlilik Yönetmeliği'nin 8(2) maddesi uyarınca, enerji yöneticisi veya enerji yönetim birimi yükümlülüğü olan her kuruluş TS EN ISO 50001'i kurmak ve TÜRKAK tarafından akredite bir kuruluş aracılığıyla belgelendirmek zorundadır. Sanayi işletmeleri için enerji yöneticisi eşiği yılda toplam 1.000 TEP enerji tüketimidir.

VAP ne kadar öder ve ne ister?

Madde 16 uyarınca proje maliyetinin en fazla %30'unu, 15.000.000 TL tavanıyla ve KDV hariç öder. Başvuru sahibi EVDES'e kayıtlı olmalı, atanmış bir enerji yöneticisi bulundurmalı, 32. maddedeki bilgi verme yükümlülüğünü yerine getirmeli ve TS EN ISO 50001 belgesine sahip olmalıdır. Sabit bir yıllık başvuru dönemi yoktur ve 2026 çağrı dönemi doğrulanamamıştır.

TÜBİTAK 1501 veya 1507 bir izleme sisteminin bedelini karşılayabilir mi?

Satın alınması için hayır. Her iki program da hazır bir sistemin satın alınmasını değil, bir ürün ya da süreç teknolojisinin geliştirilmesini destekler. Kendi yetkinliğini kuran bir üreticiye ya da bir platformun üzerinde geliştirme yapan bir entegratöre uyarlar.

Kaynaklar

1. KOSGEB - destek dizini (22 Eylül 2026'da okundu)
2. KOSGEB - KOBİ Dijital Dönüşüm Destek Programı
3. KOSGEB - lansman duyurusu, 20 milyon TL finansman (30 Nisan 2024)
4. mevzuat.gov.tr - Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik
5. Enerji Bakanlığı - VAP Destek Programı Uygulama Usul ve Esasları (PDF)
6. yatirimadestek.gov.tr - VAP destek programı, asgari tasarruf eşikleri (9 Mayıs 2025 güncellemesi)
7. TÜBİTAK - 1501 ve 1507 2026-2 çağrı duyurusu (20 Temmuz 2026)
8. TÜBİTAK - 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı (program sayfası)
9. Model Fabrika (Ankara merkezi, 22 Eylül 2026'da okundu)
10. Resmî Gazete - Tebliğ 2025/1, Yatırımlarda Devlet Yardımları (21 Haziran 2025)

Üretim izleme ve OEE yazılımı üreten TEEPTRAK SAS tarafından yayımlanmaktadır. Her rakamın kaynağı sayfada verilmiştir. Teşvik kuralları, standartlar ve raporlama yükümlülükleri değişir: bütçelemeden veya taahhüde girmeden önce resmî belgeleri kontrol edin.